|
|
|
BEBEĞİMİN GENEL BAKİMİ
YENİDOĞANDA CİLT BAKIMI
Deri birçok
rolü ve fonksiyonu olan yaşamsal bir organdır. Toksin ve
infeksiyonlara karşı bariyer, ısı dengesi, su ve elektrolit
dengesi, yağ deposu, yalıtım ve dokunma duyusunu sağlar. Bu
fonksiyonlar doğumdan itibaren bazı değişikliklerle sağlanır.
Değişikliklerin en yoğun olduğu dönem doğumdan sonraki ilk iki
yıldır. Aköz fakat steril atmosferden patojenlerden zengin kuru
ortama geçiş yenidoğan derisinde dramatik bir değişim oluşturur.
Epidermal bariyerin bütünlüğü su kaybı ve mikroorganizma direnci
için önemlidir. Temel deri bakımının amacı travmatik yaralanmaları
azaltmak, olgunlaşmamış bariyer fonksiyonunu korumak, deri
bütünlüğünü sağlamaktır.
VERNİKS KAZEOZA
Verniks kazeoza anne karnındaki dönemde fetusu koruma görevinin
yanısıra antioksidan, yara iyileşmesini kolaylaştırma, su
geçirmezlik özellikleri de olan fizyolojik bariyerdir. Doğumda
deri verniks kazeoza ile kaplıdır. Bu beyazımsı yağlı tabaka tüm
vücudu örtebilir veya sadece kıvrım bölgelerinde var olabilir.
Doğumu izleyen saatlerde kurur ve dökülür. Rengi anne karnındaki
dönemdeki problemleri yansıtabilir.
Verniks kazeozanın kaldırılması: Genellikle doğumdan hemen sonra
bebek yıkanmadan önce temiz bir havlu ile silinir.
ISI DENGESİ
• Zamanında doğan bebeklerde ilk üç gün içinde ısı dengesinin
sağlanmasına yönelik işlemler başlar.
• Terleme ilk olarak alında başlar ve daha sonra gövde ve
ekstremitelerde ortaya çıkar. Preterm bebeklerde yaşamın ilk
günlerinde ısıya karşı terleme görülmez.
• Deri vücudun ısısını kontrol etmede yardımcı olur. Çok küçük
çocuklarda, aşırı sıcak ya da soğukla başa çıkmada ısı kontrolü
daha zordur.
• Üşümemesi için ne kadar giydireceğinize gelince; yetişkinlere
göre bir kat fazla giysi giydirilmesi, uykusu sırasında üzerinin
örtülmesi yeterlidir.
• Çok küçük bebeklerde el ve ayaklar soğukta mavi benekli bir
görünüm alabilir. Bu önemli bir sorun değildir. Ancak, soğukta el
ve ayakları örtmek bu durumu önleyecektir.
• Giyimli olduğu halde elleri soğuksa üşüyor olabilir, kolayca
terliyorsa fazla giydirilmiş olabilir. Koltuk altından derece ile
ölçülen vücut ısısı 36-36.5°C ise üşümüyor demektir.
• Bebeğinize kundak yapmayınız. Kundak doğumda normal olan bebeğin
kalçasında çıkıklığa yol açabilir. Bunun yerine bebeğinize onlar
için yapılmış zıbın, tulum, pijama şeklinde giysileri giydiriniz.
Bazen bebeklerin kaburga kemiklerinin batmaması için göğüs
çevresine sıkı sıkıya bir sargı yaparlar. Bunu da yapmayınız, bu
sargılar bebeğinizin nefes alıp vermesini güçleştirir. Bebeğiniz
için çarşıdan aldığınız giysileri paketini ilk siz açsanız bile
yıkamadan giydirmeyiniz. Pamuklu, yumuşak dikişli, rahat ve kolay
yıkanıp ütülenebilen, tüylü olmayan kumaşlardan yapılan bebek
giysilerini ve battaniyelerini tercih ediniz. Bebeğinizin giysi ve
battaniyelerini, havlu ve nevresimlerini sabun veya sabun tozu ile
yıkayınız ve ütüleyiniz. Çamaşır makinesinin son durulama
işleminde suya herhangi bir kimyasal madde ilave etmek gerekmez.
SAÇ VE TIRNAK BAKIMI
Lanugo:
Prematürelerde özellikle sırt, omuzlar ve yüz lanugo denilen
kıllarla kaplıdır. Bu kıllar normalde doğumdan bir ay önce anne
karnındayken dökülür ve yerine zamanında doğanlarda görülen daha
kısa lanugo çıkar. Saçlar gibi bunlarda ilk aylar içinde yerlerini
vellus kıllara bırakırlar. Kalıtsal bir hastalık olan konjenital
hipertrikozis lanuginozadan ve hipertrikoz ile seyreden
hastalıklar ayırt edilmelidir.
Bazı bebekler fazla saçlı olarak doğarlar. Bu saçlar, tekrar
yumuşak ve ince yeni saçlar çıkmadan önce ilk birkaç ay içinde
dökülebilir. Bebeklerin yumuşak olan saçları, daha kuvvetli, uzun
ve kalın olan yetişkin saçlarından farklıdır.
Bazı bebekler çok az saçla doğarlar. Bu saçlar giderek normal
büyüme düzenine döner ve ilk bir ya da ikinci yılda dökülürler.
Çocuk ve küçük bebeklerin saçlarının kesilmesi gerekmez.
Sırtüstü yatan ve hareket eden bebeklerin başlarında saç derisinin
yatak çarşaflarına sürtündüğü yerlerde saçlarda seyrelme olabilir.
Küçük bebeklerin çoğunun saçlarını şampuan ile yıkamaya gerek
yoktur. Eğer şampuan kullanılacaksa, olabildiğince az miktarda ve
sıklıkta çok hafif bir şampuan kullanmak uygun olur. Çocuklarda,
saçlı derideki yağ bezlerinin çalışma bozukluğu sonucu oluşan
kabuklu deri iltihabı oldukça yaygın olup, çoğu zamanla geçer.
Kabuklar, baş derisine bebe yağı ya da nemlendiriciler ile masaj
yaparak çıkarılabilir.
Bebeklerde saç rengi oldukça çeşitlilik gösterir. Bazı bebeklerin
saçları doğduklarında koyudur. Bu saçlar daha sonra dökülerek
yerlerine açık renkli saçlar çıkar. Tersi daha az yaygındır. Kızıl
saç, saçların normal büyüme düzenine girdikleri altı ya da dokuz
aya kadar belirgin olmayabilir. Ayrıca, saç rengi, bebek büyüdükçe
de değişebilir. Bu bağlamda, sarışın çocukların saçları genellikle
sekiz yaş civarında koyulaşır.
Bebeğin tırnağını, ona özel bir bebek tırnak makası ile
kesebilirsiniz. Uzamış tırnaklarıyla bebek, yüzünü ve gözünün
kornea tabakasını çizebilir. Bebek tırnak makasıyla tırnağın
keskin ve sivriköşeleri de ince bir törpüyle yumuşatın. Bu işlemi
yaparken yanınıza bir yardımcı almalısınız.
Bazen tırnak altındaki deri tırnağın ilk gelişimi sırasında
yeterince düz olmayabilir. Bu durumda tırnak deriye batar ve el ya
da ayak parmağının ucunda şişlik veya kızarıklık oluşabilir. Bu,
tedaviye gerek kalmadan tırnak büyüdükçe zamanla geçecektir.
GÖZ BAKIMI:
Doğumu takip eden günlerde gözlerde çapaklanma, akıntı ve
kızarıklık ile kendini gösteren konjonktivit (göz iltihaplanması)
ile de sıkça karşılaşılır. Bunun nedeni yeni doğan bebeklerde
üretilen göz yaşını burun içine akıtan kanalın drenajının bazen
yeterli olmamasıdır. Doğum sonrası göz bakımını yaparken günlük
kaynamış ılınmış su ile ıslatılmış lokmalar halinde pamuk
parçalarını kullanabilirsiniz. Önce ellerinizi sabunlu suyla
yıkayıp temiz havlu ile kurulamayı unutmayınız. Islattığınız pamuk
lokması ile bebeğin gözünü pınarından başlayıp kuyruğuna kadar
yumuşakça bir kerede siliniz. Diğer göz için yeni bir pamuk
lokması kullanınız. Bu bakıma rağmen bebeğinizin gözü
çapaklanıyor, sulanıyorsa doktorunuza başvurunuz.
KULAKLAR VE BURUN BAKIMI:
Temizlik ve bakım için pamuklu çubuk ve benzeri şeyler
kullanmayınız. Bunlar bebeğin kulaklarını ve burnunu tahriş
edebilir. Bir parça kaynatılmış ılık su ile ıslatılmış pamuk veya
yumuşak bir peçete ile kulakların ve burunun giriş delikleri
silinebilir.
DİĞER
Miliarya (İsilik): Derideki küçük ter bezi kanalları olan
gözeneklerin sıcak ve nemli havaya ve yüksek ateşe bağlı aşırı
terleme sonucu tıkanması ile oluşur. Sıcak ve nemin fazla olduğu
ortamlar, geçirgenliği olmayan giysiler miliarya oluşumunda önemli
rol oynar. Aşırı nemlendirici kullanma, sabun ve deterjanlar
sorunu daha da artırabilir. Tıkanıklık düzeyine göre farklı
döküntüler gelişir. Daha hafif olan isilik küçük ve kolayca
patlayıp ince pullar oluşturan su kabarcıkları halinde görülür.
Daha ağır vakalarda, kaşıntılı ve su toplayan kırmızı döküntüler
oluşabilir. Bu döküntüler sıcakta karıncalanma veya kaşınma hissi
yaratabilir. En yaygın olarak alın, yanaklar, gözkapakları ve
bazen de burunda oluşur. Ayrıca, bel lastikleri gibi giysi
malzemelerinin ter bezlerini tıkadığı yerlerde de görülebilir.
İlk iki hafta içinde sık görülür.
Sıcak havada bebeği serin tutmak önemlidir. Bezler sık sık kontrol
edilmeli ve ıslak olmaları halinde değiştirilmelidir. Bel lastiği
sıkı naylon kilotlar kullanmaktan kaçınmak gerekir. Nemlendirici
kullanılıyorsa, çok sık olmamak şartıyla hafif bir şekilde
sürülmelidir. Sıcak havalarda koyu nemlendirici kullanmaktan
kaçınınız. Cildi, ılık suyla yıkanmalıdır. İnfeksiyon şüphesi
varsa antibiyotik başlanmalıdır. Kalamin veya lanolin içeren
losyonlar, şeklinde zayıf etkili kortikosteroidli losyonların
geçici kullanımı yararlıdır. Tekrarlayabilir.
Yenidoğan aknesi: Yenidoğanın baş boyun bölgesinde
yerleşir. Anneden geçen hormonların etkisiyle ortaya çıkar.
Genellikle 3-6 ay içinde kendiliğinden iz bırakmadan geçer. Bazı
bebeklerde devam edebilir; bu durumda ilaç kullanmak
gerekebileceğinden mutlaka dermatoloji uzmanına başvurmak gerekir.
CİLT LEKELERİ
Çiller: Normal olarak doğumdan sonra oluşur. Pigmentlerin
ürettiği boya maddeleri ile renkleri koyulaşır. Çiller, çocukluk
döneminde yanaklar, ellerin üst kısımları ve dirsekle bilek arası
gibi vücudun en fazla güneş gören yerlerinde normal ile aşırı
güneş ışınlarına maruz kalma sonucu oluşmaktadır. Çil oluşumu iyi
bir güneşten korunma yöntemi ile önlenebilir. Güneşli havada ince
giysiler giydirme, şapka takma, çocuk arabasına gölgelik takma
dışarıda gölgede durma güneşin morötesi ışınlarına (UV) karşı en
iyi korunma yöntemleridir. Gerekli olduğunda, koruma faktörü 15 ya
da daha fazla olan koruyucu bir güneş kremi, giysilerle korunmayan
yüz,ellerin üst kısmı ve ayaklara az miktarda sürülebilir. Çok
küçük çocuklar için, hafif bir losyon ağır bir kremden daha
yararlıdır. Çocuğun derisinin çok kuru olması durumunda, krem
losyondan daha etkili olabilir.
Doğumsal benler: Yenidoğanların yaklaşık %1’inde doğumsal
benler vardır. Küçük ve orta büyüklükteki benler klinik
fotoğraflarla izlenir, yapısındaki değişikliklere göre
çıkartılabilir.
Yaşam boyu malign melanom riski %4.6-8 arasında değişmekte
bunların yarısı ilk beş yaş içinde ortaya çıkmaktadır. Habis
dönüşüm en çok puberte öncesi dönemde gelişmektedir. Dev doğumsal
benler olabildiğince erken dönemde büyüklüğü ve yeri uygun olduğu
durumlarda tamamen çıkartılmalıdır.
Hemanjiomlar (Kırmızı benler/damar benleri):
Yenidoğanların %1-2.6’sında rastlanır, kız çocuklarda erkeklerden
dört kez daha fazladır ve özellikle prematüre doğanlarda sıktır.
Yaklaşık yarısı doğumda vardır. Diğerleri ilk ay içinde ortaya
çıkar. En çok baş ve boyun bölgesinde yerleşir. On yaş civarında
çoğunda tamamen geriler, ancak yerlerinde iz ya da renk
değişikliği kalabilir. Çok sayıda hemangiomun bir arada oluşu iç
organ tutulumu ile giden ölüm oranı yüksek hastalıkların habercisi
de olabilir.
Mongol lekesi: En sık görülen pigmenter değişikliktir.
Doğulu siyah ırka mensup olanlarda daha sık görülür. Sakral bölge
veya sırt alt kısım en çok yerleştiği alanlardır. Mavi-siyah tonda
birkaç milimetreden 10 cm veya daha büyük çaplara uzanan
yapılardır. Hemen hemen bütün mongol lekeleri puberte öncesi
kaybolur.
Café-au-lait makülleri: Yuvarlak veya oval, açık kahverengi
lekelerdir. Çapları birkaç mm.den 20mm’ye ulaşabilir. Sağlıklı
yenidoğanda en çok gluteal bölgede tek lezyon olarak görülür.
Seyrek olarak beyaz ırka mensup çocuklarda üç, diğer ırklarda
beşten fazla cafe-au-lait makülü bulunur. Puberte öncesi altı veya
daha fazla sayıda 0.5 cm. ve daha büyük puberte sonrası ise 1.5 cm
veya daha büyük maküllerin varlığı tip 1 nörofibromatöz lehinedir
DİKKAT!
Bebeğinize bakım yapacağınız zaman ellerinizin temiz olduğundan
emin olunuz.
İlk haftalarda karşılaşabileceğiniz döküntü veya sarılık gibi renk
değişikliği şeklindeki cilt sorunlarınız olabilir. Cilt
değişikliklerinin ne olduğunun tanımlanmasının en iyi görülerek
yapılacağını unutmayınız ve dermatoloji uzmanı ile bağlantı
kurunuz.
Dr. Zeynep Topkarcı
İstanbul Üniversitesi |
|
|
